تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
مصوبات و قوانین > مصوبات > مصوبات شورای فرهنگي و اجتماعي زنان > «منشور حقوق ومسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران»
نسخه چاپي

«منشور حقوق ومسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران»


«منشور حقوق ومسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران»
جلسه شماره 462 | مورخ 1382/03/03


مصوبه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده
جلسات   466-465-464-463-462
مورخ    82/04/28 ، 82/04/14 ، 03/31/ 82 ، 03/17/ 82 ، 1382/03/03
    
  مصوبه شورای  عالی انقلاب فرهنگی
جلسه540     مورخ 1383/06/31
________________________________________

متن مصوبه

شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 546 مورخ 1383/06/31 به پيشنهاد شوراي فرهنگي و اجتماعي زنـان منشور حقوق و مسئوليت‏ هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران را به اين شرح تصويب كرد:

مقدمه
منشور حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع اسلام و نظام حقوقي آن و با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال و با هدف تبيين نظام‌مند حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در عرصه‌هاي حقوق فردي، اجتماعي و خانوادگي تدوين گرديده است. اين منشور اهتمام بر تبيين حقوق و تكاليف زنان در اسلام داشته و مبتني بر قانون اساسي، انديشه‌هاي والاي بنيان‌گذار جمهوري اسلامي ايران و رهبر معظم انقلاب و با بهره‌گيري از سند چشم‌انداز 20 ساله و سياست‌هاي كلي نظام و با لحاظ قوانين موجود و خلأها و كاستي‏هاي آن و به منظور تحقق عدالت و انصاف در جامعه زنان مسلمان مي‏باشد. اين منشور با ديدي جامع و فراگير تنظيم گرديده لذا مشتمل بر حقوق و تكاليف امضايي، تأسيسي و حقوق حمايتي و نيز حقوق مشترك بين همه انسان‌ها است.
ماده واحده
منشور حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران بر اساس بندهاي 1 و 18 وظايف شوراي عالي انقلاب فرهنگي به عنوان يـك سنـد مرجـع سياست‌گذاري در امور فرهنگي و اجتماعي در 3 بخش و 5 فصل و 148 بند در جلسه شماره 546 مورخ 31/6/83 شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شد و كليه دستگاه‌هاي ذيربط مكلفند برحسب وظايف دستگاهي و سازماني جهت سياست‌گذاري، اتخاذ تدابير قانوني، تصميمات و برنامه‌ريزي راجع به زنان، قواعد و اصول مندرج در اين منشور را رعايت نمايند. اين منشور مبناي معرفي و تبيين جايگاه زن در نظام جمهوري اسلامي ايران در مجامع بين‌المللي نيز قرار مي‌گيرد.
تبصره: شوراي فرهنگي و اجتماعي زنان مكلف است هر دو سال يك‌بار پس از تصويب اين منشور، نسبت به ارزيابي وضعيت زنان ايران اقدام نموده و گزارش ارزيابي در خصوص پيشرفت‌هاي موجود در راستاي تحقق آن و همچنين موارد نقض حقوق زنان را به شوراي عالي انقلاب فرهنگي منعكس نمايد.

نكاتي چند در خصوص منشور
1- در اين منشور حق به معناي توانايي، امتياز و مصونيت است و مسئوليت به معناي تكاليفي است كه زن نسبت به ديگران بر عهده دارد.
2- در مواردي كه تكاليفي متوجه افراد جامعه بوده و زنان از ثمره انجام آن تكاليف برخوردار مي‌شوند، آن تكليف به‌صورت حق زنان ذكر شده و از بيان مستقيم مسئوليت‌هاي ديگران نسبت به زنان خودداري شده است.
3- از آنجا كه در قوانين اسلامي، افراد نسبت به خدا، خود، جامعه و هستي مسئول مي‌باشند، سعي شده تا مسئوليت زنان نيز نسبت به موارد مذكور ذكر گردد. پر واضح است كه در صورت فقدان شرايط عام تكليف (عقل، بلوغ، اراده، ...)، زنان نيز فاقد مسئوليت خواهند بود. در ضمن، با به‌كار بردن كلمه حق يا مسئوليت، نوع ارتباط زنان با مسئله مورد نظر مشخص شده است.
4- سعي شده كليه حقوق و مسئوليت‌هاي زنان اعم از مشترك بين زنان و مردان و يا ويژه زنان ذكر شود و دلايل اين امر به قرار ذيل است:
الف) از آنجا كه در مجامع بين‌المللي بحث و جدال فراوان در زمينة حقوق انساني زنان وجود دارد و آنان درصدد اثبات حقوق انساني منطبق با ديدگاه غربي براي زنان مي‌باشند و از طرفي كشورهاي مختلف بر اساس فرهنگ‌هاي متفاوت خود نظرات و عملكرد متفاوتي در زمينه حقوق انساني زنان دارند، لازم بود تا در منشور كه نمايانگر ديدگاه نظام جمهوري اسلامي ايران مي‌باشد حقوق انساني زنان، حقوق مشترك بين زن و مرد و نيز حقوق ويژه زنان در موضوعات مختلف ذكر شود تا مشخص گـردد كـه نـظام جمهـوري اسـلامي ايـران اسـاسـاً چه حقوق و مسئوليت‌هايي را براي زنان قائل است؛
ب)در انديشه اسلامي، زنان و مردان در حقوق انساني خويش عموماً مشترك مي‌باشند ولي از آنجا كه در مراحل اقدام و اجرا ممكن است تبعيض‌هايي صورت گيرد، جهت تأكيد، اين دسته از حقوق نيز با عنوان حقوق زنان ذكر شده است؛
ج)از آنجا كه اين منشور فقط درصدد بيان حقوق زنان مي‌باشد، حقوق ساير اقشار اجتماعي در آن ذكر نشده است هر چند در مرحله اجرا با توجه به ساير قوانين و سياست‌ها، به حقوق ساير اقشار اجتماعي نيز توجه لازم خواهد شد؛
5- اين منشور درصدد بيان نحوه اجراي حقوق نيست، بنابراين لازم است با توجه به ساختار قوانين در جاي خود ضمانت اجرا براي آن در نظر گرفته شود.
6- از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان قوانين نبوده بلكه توجه به فرهنگ‌سازي نيز داشته است، لذا برخي موارد اخلاقي لازم‌الاجرا نيز در زمرة حقوق و مسئوليت‌هاي زنان ذكر شده است.
7- در منشور سعي شده تا حد امكان، حقوق و مسئوليت‌هاي كلي و اساسي ذكر گردد و از بيان مصاديق صرف نظر شود. ولي از آنجا كه طرح پاره‌اي از مصاديق حقوقي يا مسئوليت‌ها در منازعات بين‌المللي يا فرهنگ داخلي نياز به تأكيد و شفاف‌سازي داشته است به صورت مشخص بيان شده است.
8 - در ساختار منشور، حقوق و مسئوليت‌هاي زنان با استقراء به صورت ذيل تقسيم شده است:
حقوق فردي، حقوق خانوادگي، حقوق اجتماعي (كه حقوق اجتماعي بر حسب موضوع به حق سلامت، حقوق فرهنگي، حقوق اقتصادي، حقوق سياسي و حقوق قضايي دسته‌بندي شده است).
9- منشور درصدد ارائه ديدگاه‌هاي نظام جمهوري اسلامي ايران (منطبق با فقه شيعه و نظام حكومتي جمهوري اسلامي ايران) در زمينه مسائل زنان مي‏باشد و مي‌تواند محور گفتگو با ديگر كشورهاي اسلامي در خصوص مسائل زنان قرار گيرد و قدمي مؤثر در مسير تهيه و تدوين سندي ديگر با همكاري و اتفاق نظر كشورهاي مختلف اسلامي در سطح بين‌الملل به حساب آيد.
10- هر چند موازين شرع بر اطلاق و عموم همة بندهاي منشور حاكم است ،  ولي در مواردي كه در ارتباط با حق يا مسئوليتي به دلايلي، تأكيد به رعايت موازين شرع لازم بود، اين عبارت مجدداً ذكر شده است.
11- از آنجا كه منشور فقط درصدد بيان حقوق و مسئوليت‌هاي زنان بوده، از ذكر نام فرد يا نهادي كه مسئول اجراي اين حقوق است، خودداري نموده، پر واضح است كه اين سند مبناي سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي و قانون‌گذاري در امور زنان در كلية دستگاه‌ها خواهد بود.
 
اصول و مباني
منشور حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران با الهام از شريعت جامع و معتدل اسلام به منظور ايجاد زمينه رشد هماهنگ و متوازن ابعاد مادي و معنوي در زندگي فردي و اجتماعي و با عنايت به آزادي مسئولانه زنان و كرامت انساني آنها، با توجه به تناسب بين حقوق و مسئوليت‌ها، شكل گرفته است.
اين منشور با تكيه بر شناخت و ايمان به خداوند متعال به عنوان مبدأ هستي و خالق موجودات و اختصاص تشريع به او و لزوم تسليم در برابر امر او با بهره‏گيري از قرآن و سنت اهل‏بيت‏(ع) و عقل با اذعان به نقش بنيادي آنها در استنباط و بيان قوانين و احكام الهي و با توجه به مقتضيات زمان و مكان، با پرهيز از آميزه‌هاي فكري مغاير با اسلام[1] و به دور از تحجر فكري و خرافات و خودباختگي فرهنگي در مقابل بيگانه تدوين گرديده است و بيانگر جايگاه زن بر اساس اصول و ضوابط اسلامي است كه اين اصول انعكاس خواست قلبي امت اسلامي ايران مي‏باشد.
مبنــاي اسـاسي منشـور بــر ايـن اعتقـاد بنيــادين اســتوار اسـت كـه در اســلام، زن و مـرد در فـطرت و ســرشـت[2]، هـدف خلقـت[3]، بـرخـورداري از اسـتعـدادها و امكانـات[4]، امكـان كسـب ارزش‌هـا[5]، پيـشـتـازي در ارزش‌هـا[6] و پـاداش و جــزاي اعمـال فـارغ از جنسـيت[7]، در بـرابـر خـداوند يكسـان مي‏باشـند و فقط به واسطه رشد همه‌جانبه انساني در سايه دانش و علم[8]، تقواي الهي[9] و ايجاد جامعه‏اي شايسته[10] بر يكديگر مزيّت دارند.
از سوي ديگر زن و مرد از نظر ويژگي‌هاي جسمي و رواني داراي تفاوت‌هايي مي‏باشند كه اين تفاوت‌ها مبتني بر حكمت الهي و به عنوان راز تداوم حيات بشر، كليت منسجمي را تشكيل مي‏دهد تا در نهايت، رابطه متقابل ناشي از تناسب فكري و عاطفي ميان آن دو، حيات معقول و والاي انساني امكان و تداوم يابد. لذا اين تفاوت‌هاي طبيعي منشأ تفاوت‌هاي حقوقي مي‌شود كه مبتني بر عدالت خداوند متعال است، لذا منجر به كم شدن ارزش زن يا تبعيض ظالمانه بين زن و مرد[11] نمي‌گردد.
به جهت اشتراك زن و مرد در حقيقت انساني، در بيشتر موارد زن و مرد در نظام حقوقي اسلام از حقوق و مسئوليت‌هاي يكسان برخوردار مي‌باشند. تفاوت در حقوق و مسئوليت‌ها امري است كه نشان‌دهنده برتري جنسي بر جنس ديگر نمي‌باشد و عمدتاً مولود عناوين حقوقي خاصي است كه هر يك از زن و مرد به تناسب نقش‌هاي ويژه و بدل ناپذير در خانواده پيدا مي‏كند. اين تفاوت‌ از آن جهت است كه امكان وجود سلامت مادي و معنوي خانواده به عنوان اصلي‌ترين نهاد جامعه كه جايگاه حقيقي پيدايش و پرورش انسان است، تأمين گردد.
بخش اول: حقوق و مسئوليت‌هاي فردي زنان
1- حـق برخـورداري از حيـات شـايسته و تمـاميـت جسـماني و مسئوليت محافظت از آن در مقابل هرگونه بيماري، حادثه و يا تعدي؛
2- حق برخورداري از تكريم و مسئوليت رعايت آن براي ديگران؛
3- حق آزادي انديشه و مصونيت از تعرّض و عدم امنيت در داشتن اعتقاد؛
4- حق و مسئوليت فرد در برخورداري از ايمان، تقوا و حفظ آن و تكامل معنوي در عرصه باورها و رفتارها؛
5- مصونيت جان، مال و حيثيت زنان و زندگي خصوصي آنان از تعرض غيرقانوني ؛
6- حق برخورداري از عدالت اجتماعي در اجراي قانون بدون لحاظ جنسيت ؛
7- حق داشتن نام، حفظ يا تغيير آن، همچنين نسب و حفظ آن ؛
8- حق تابعيت كشور ايران براي هر زن ايراني و سلب تابعيت به درخواست خود او ؛
9- آزادي زنان پيرو مذاهب اسلامي و اقليت‌هاي ديني رسمي در انجام مراسم و تعليمات ديني و احوال شخصي بر طبق آئين خود در محدوده قانون ؛
10- آزادي زنان ايراني در استفاده از پوشش و گويش‌هاي بومي و اجراي آداب و سنّت‌هاي محلي در صورت عدم مغايرت با اخلاق حسنه ؛
11- مصونيت زنان از ضررهاي مادي و معنوي با توجيه اعمال حق ديگران ؛
12- حـق و مسـئوليت حفظ ويـژگي‌هاي خلقتي متفاوت زنان با مردان ؛
13- حـق بهره‌مندي از محيط زيسـت سالم و مسئوليت محافظت از آن.
 بخش دوم: حقوق و مسئوليت‌هاي خانوادگي زنان
 فصل اول: حقوق و مسئوليت‌هاي دختران در خانواده
14- حق برخورداري دختران از سرپرستي شايسته توسط والدين؛
15- حق برخورداري دختران از نفقه شامل: مسكن، پوشاك، تغذيه سـالم و كافـي و تسـهيلات بهداشتي جـهت تـأمين سـلامت جسماني و رواني آنان؛
16- حـق تعليـم و تـربيت دختـران و ايجـاد زمينـه شكوفايي استعدادها و خلاقيت‌هاي آنان؛
17- حق تأمين نيازهاي عاطفي و رواني دختران و برخورداري از رفتار ملاطفت‌آميز والدين و مصونيت آنان از خشونت‌هاي خانوادگي؛
18- حـق برخورداري از امكانات خانـواده، بـدون تبعيض ميـان دختر و پسر؛
19- حق دختران بي‌سرپرست و بدسرپرست در سرپرستي توسط بستگان يا داوطلبان تكفل با رعايت مصلحت آنان و برخورداري از حمايت و نظارت حكومت؛
20- مسئوليت احترام به والدين و اطاعت از دستورات مشروع آنها و رفتار نيكو نسبت به ساير اعضاي خانواده.
 فصل دوم: حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در تشكيل و تداوم خانواده
 21- حق و مسئوليت زنان در تحكيم بنيان خانواده و برخورداري از امكانات و حمايت‌هاي قانوني لازم به منظور پيشگيري از بروز اختلافات و كاهش طلاق؛
22- حق بهره‌مندي از امكانات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جهت تسهيل امر ازدواج در زمان مناسب و مسئوليت خويشتن‌داري تا آستانه ازدواج؛
23- حق آگاهي از حقوق و تكاليف زوجين و آيين‌ همسرداري و برخورداري از امكانات لازم در اين زمينه؛
24- حق آشنايي با معيارهاي مناسب همسرگزيني و شناخت و انتخاب همسر؛
25- حق و مسئوليت آگاهي و رعايت ضوابط ديني و قانوني در ازدواج از جمله يكساني زوجين در باور به مباني اعتقادي و ديني؛
26- حق تعيين شروط مورد نظر، ضمن عقد نكاح در چارچوب ضوابط شرعي و تضمين اجراي اين شروط؛
27- حق ثبت ازدواج، طلاق و رجوع در مراجع رسمي و قانوني؛
28- حق برخورداري زن از حقوق مالي در ايام زوجيت؛
29- حق و مسئوليت تأمين، تخصيص، طهارت و سلامت در ارتباط جنسي با همسر قانوني و حق اعتراض قانوني در صورت نقض آنها؛
30- حق و مسئوليت سكونت مشترك و حسن معاشرت و تأمين امنيت رواني در روابط با همسر و حق اعتراض و طرح دعوا در مراجع قانوني در صورت سوء معاشرت همسر؛
31- حق و مسئوليت رشد علمي، معنوي و اخلاقي با همكاري و حمايت اعضاي خانواده؛
32- حق و مسئوليت جهت انجام صله رحم؛
33- حق باروري، بارداري، تنظيم و كنترل آن و بهره‌مندي از آموزش‌ها و امكانات مناسب در اين زمينه؛
34- حق برخورداري از حمايت‌هاي مادي و معنوي در ايام بارداري و شيردهي؛
35- مسئوليت رعايت حقوق جنين به ويژه محافظت از حيات و رشد آن؛
36- حق و مسئوليت‌ حضانت و تأمين امنيت ‌رواني و عاطفي فرزندان و تربيت شايسته‌ ديني و اخلاقي‌آنان؛
37- حق برخورداري از حمايت و مشاركت همسر در تربيت فرزند؛
38- حق برخورداري مادران از امنيت مادي و معنوي خصوصاً در ايام سالمندي و از كار افتادگي؛
39- حق و مسئوليت زن نسبت به نگهداري و تأمين معاش والدين نيازمند در حد استطاعت او.
 فصل سوم: حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در صورت انحلال خانواده
 40- حق جدايي از همسر در صورت عدم امكان سازش پس از مراجعه به دادگاه و ارائه دلايل موجه و مسئوليت رعايت قوانين طلاق؛
41- حق برخورداري از فسخ نكاح در صورت تدليس و عيوب مقرره و اخذ خسارت در تدليس؛
42- حق برخورداري زن از حقوق مادي خود هنگام انحلال خانواده و بهره‌مندي از رفتار نيكوي همسر هنگام جدايي؛
43- حق و مسئوليت حضانت فرزند و لزوم برخورداري از حمايت مالي پدر و حق ملاقات با فرزند در صورت انقضاء يا اسقاط دوران حضانت؛
44-‌ حق بهره‌مندي زن از حقوق خويش در ايام عدّه و برخورداري از حق ازدواج پس از انقضاي عدّه؛
45- حق طرح دعوا در محاكم جهت ممانعت از ازدواج مجدد همسر در صورت عدم توانايي شوهر در تأمين نفقه و اجراي عدالت و ساير حقوق
46- مسئوليت مدني و كيفري پدر و مادر در قبال كوتاهي از محافظت كودك و مسئوليت والدين نسبت به ممانعت از بهره‌مندي فرزندان از ملاقات با آنان.
 بخش سوم: حقوق و مسئوليت‌هاي اجتماعي زنان
فصل اول: حقوق و مسئوليت‌هاي سلامت جسمي و رواني زنان
47- حـق بـرخورداري از سـلامت جسـمي و روانـي در زندگي فردي، خانوادگي و اجتماعي با توجه به ويژگي‌هاي زنان در مراحل مختلف زندگي و مسئوليت حفاظت از آن؛
48- حق بهره‌مندي از بهداشت (محيط، كار و ...) و اطلاعات و آموزش‌هاي مورد نياز؛
49- حق مشاركت زنان در سياست‌گذاري، قانون‌گذاري، مديريت، اجرا و نظارت در زمينه بهداشت و درمان، به ويژه در خصوص زنان؛
50- حق بهره‌مندي از برنامه‏ها و تسهيلات بهداشتي و درماني مناسب جهت پيشگيري از بيماري و درمان بيماري‌هاي جسمي و اختلالات رواني زنان؛
51- حق زنان در انتخاب فرد و مركز ارائه‌كنندة خدمت در امر سلامت، بر اساس ضوابط اسلامي و استانداردهاي علمي و پزشكي و بهره‌مندي از اطلاعات مناسب و كافي براي انتخاب آگاهانه و بهينه آنان؛
52- حق آگاهي و مشاركت زنان در تصميم‌گيري‌هاي مربوط به كنترل باروري و تنظيم خانواده؛
53- حـق دسـترسي فـراگير و عادلانـه بـه امكانات ورزشـي و آموزشي در زمينه تربيت بدني و تفريحات سالم؛
54- حق پرورش و شكوفايي استعدادهاي ورزشي و حضور در ميادين ورزشي در سطح ملي و بين‏المللي متناسب با موازين اسلامي؛
55- حـق برخورداري از بهداشت بـاروري و بـارداري، زايمان سالم، مراقبت‏هاي بهداشتي پس از زايمان با استفاده از زنان متخصص و پيشگيري و درمان بيماري‌هاي شايع زنان، بيماري‌هاي مقاربتي و نازايي آنان؛
56- حق برخورداري از خدمات مشاوره‌اي و آزمايش‌هاي پزشكي به منظور اطمينان از سلامت كامل مرد در امر ازدواج و در حين ازدواج؛
57- حـق بهره‌منـدي دختـران بي‌سـرپرست، زنـان مطلّقه، بيـوه، سـالخورده و خـودسرپرست نيازمند از بيـمه‌هاي عمومي، خدمـات مددكاري و بيمه‌هاي خاص به‌ويژه در بخش بهداشت و درمان؛
58- حـق بهره‏منـدي زنـان و دختـران آسيب‌ديده جسمي،‌ ذهني، رواني و در معرض آسيب از امداد رساني و توان‌بخشي مناسب؛
59- حـق بهره‌مندي از تغذيه سالم خصوصاً در دوران بارداري و شيردهي و وظيفه مراقبت از كودك و تغذيه مناسب او، با اولويت استفاده از شير مادر.
 فصل دوم: حقوق و مسئوليت‌هاي فرهنگي و معنوي زنان
الف: فرهنگ عمومي
60- حق و مسئوليت در كسب و افزايش آگاهي نسبت به شخصيت، حقوق و نقش خويش در عرصه‌هاي مختلف زندگي منطبق با آيين مقدس اسلام؛
61- حق مصونيت از تعرض گفتاري و رفتاري ديگران و مسئوليت گفتار و رفتار خويش همراه با احترام نسبت به اعضاي جامعه؛
62- حق و مسئوليت برخورداري از امكان عمل به احكام اسلامي در پوشش اسلامي و مسئوليت رعايت عفاف در جامعه؛
63- حق و مسئوليت ارتقاي بينش، منش و كنش ديني و انساني و مصونيت از ناهنجاري‌هاي فرهنگي و اخلاقي و رفع آنها؛
64- حق شركت در اجتماعات عبادي، فرهنگي و سياسي؛
65- حق توليد برنامه‌ها و كالاهاي فرهنگي سالم و بهره‌مندي از آنها؛
66- حق تشكيل و اداره مراكز و سازمان‌هاي فرهنگي- هنري توسط زنان به منظور تربيت زنان متعهد و متخصص جهت توسعه فعاليت‌هاي فرهنگي آنان؛
67- حق تبادل اطلاعات و ارتباطات فرهنگي سازنده در ابعاد ملي و بين‏المللي؛
68- حق و مسئوليت زنان در ترويج معارف و فرهنگ اسلام و ارائه الگوي زن مسلمان در سطح ملي و بين‌المللي؛
69- حق و مسئوليت زنان در ايجاد همگرايي با رويكرد اخلاقي، ديني در مسائل زنان در سطوح بين‌المللي؛
70-حق مشاركت در سياست‌گذاري، قانون‌گذاري، اجراء و نظارت در امور فرهنگي به ويژه در خصوص مسائل زنان؛
71- حـق و مسـئوليت آگاهي و كسـب مهـارت‌هاي لازم در مديـريت خانـه و خانـواده، تـربيت و پـرورش فـرزند و مقـابله بـا آسيب‌هاي فرهنگي و اجتماعي؛
72- حق بهره‌مندي از نظارت مستمر بر فعاليت‌هاي فرهنگي مرتبط با زنان به منظور حفظ شخصيت، حرمت و كرامت انساني زن در محصولات فرهنگي؛
73- حـق بهره‌منـدي از مـراكز فـرهنگي ويـژه بانوان بـا رعايت ضوابط اسلامي، با توجه به خصوصيات روحي و جسمي آنان و با اولويت مناطق محروم؛
74- حق برخورداري زنان آسيب‌ديده و آسيب‌پذير اجتماعي از حمايت‌هاي مناسب به منظور بهبود وضعيت فرهنگي خود و جامعه؛
75- مسئوليت زنان در محافظت از استقلال فرهنگي، هويت اسلامي- ايراني و همبستگي ملي در فعاليت‌هاي فرهنگي- آموزشي.
 ب: آموزش
76- حق سوادآموزي عمومي، ارتقاي آموزشي و برخورداري از امكانات آموزش و پرورش براي زنان؛
77- حق تحصيل در آموزش عالي تا بالاترين سطح علمي؛
78- حق كسب مهارت‌ها و آموزش‌هاي تخصصي به صورت كمي و كيفي تا بالاترين سطوح؛
79- حـق بـرخورداري زنـان و دختـران منـاطق محروم از حمايت‌هاي خاص در امر آموزش؛
80- حق و مسئوليت در تدوين برنامه‌هاي درسي و متون آموزشي؛
81- حق و مسئوليت در برخورداري از جايگاه شايسته و متناسب با نقش، شأن و منزلت زنان در متون درسي و آموزشي؛
82- حـق مشـاركت بانـوان در سـياست‌گذاري و تصميم‌گيري و مديريت‌هاي آموزشي، علمي و حضور فعال در مجامع فرهنگي و علمي داخلي و بين‌المللي؛
83- حـق شنـاسايي، حمايـت و بهره‌منـدي از تـوانمندي‌هاي بانـوان داراي استعدادهاي درخشان و مسئوليت آنها در تأمين نيازهاي كشور؛
84- حق بانوان معلول جسمي و ذهني نسبت به برخورداري از حمايت‌هاي لازم در زمينه آموزش و پرورش، دستيابي به آموزش عالي و آموزش‌هاي فني‌وحرفه‌اي متناسب با استعداد و ميزان معلوليت آنان.
ج: پژوهش
85- حق پژوهش، تأليف، ترجمه و انتشار كتب، مقالات در نشريات عمومي و تخصصي با رعايت صداقت، امانت و مصلحت جامعه ؛
86- حق برخورداري از حمايت‌هاي لازم نسبت به منابع و امكانات در خصوص تحقيق در مسائل زنان و تربيت نيروي انساني محقق و حق آگاهي از اطلاعات و نتايج تحقيقات در زمينه‌هاي مختلف؛
87- حق بهره‌مندي از حمايت در آثار علمي- پژوهشي زنان و گسترش مراكز تحقيقاتي با مديريت زنان؛
88- مسئوليت زنان پژوهشگر در ارائه ديدگاه و تبيين دستاوردهاي مثبت ديني و ملي در زمينه مسائل زنان به جهانيان.
فصل سوم: حقوق و مسؤلیت‌های اقتصادی زنان
الف: حقوق و مسؤلیت‌های مالی در خانواده
89ـ حق بهره‌مندی از نفقه در ازدواج دائم مطابق با شأن زن، توسط شوهر یا توسط پدرو فرزند در صورت نیاز زن و توانمندی آنان
90ـ حق برخورداری از ماترک متوفی و وصایای مالی آن طبق قوانین اسلامی
91ـ حق وقف، پذیرش وقف و رسیدگی به آن
92ـ حق پذیرش وکالت یا وصایت در امور اقتصادی
93ـ حق تعیین مهریه و دریافت آن از همسر و هر گونه دخل و تصرف در آن
94ـ حق برخورداری از مستمری در صورت فوت پدر، همسر و فرزند طبق قانون یا قرارداد
95ـ حق برخورداری وراث قانونی از حقوق بازنشستگی زن کارمند متوفّی
96ـ حق پذیرش قیمومت مالی فرزندان و مسئولیت رعایت حقوق اقتصادی فرزند
97ـ حق برخورداری زنان و دختران از حمایت‌های لازم در صورت فقر، طلاق، معلولیت،بی‌سرپرستی، بدسرپرستی و ایجاد امکانات جهت توانبخشی و خودکفایی آنها
98ـ حق دریافت دستمزد از همسر در برابر انجام امور خانه‌داری در صورت تقاضا و حق حمایت از تأثیر کار زن در منزل بر اقتصاد خانواده و درآمد ملی
 ب: حقوق و مسؤلیت‌های اشتغال و مشارکت اقتصادی زنان
99ـ حق مالکیت بر اموال و دارایی شخصی و بهره‌برداری از آنها با رعایت حدود شرعی و قانونی
100ـ حق زنان در انعقاد قراردادها و ایقاعات
101ـ حق اشتغال بعد از رسیدن به سن قانونی کار و آزادی انتخاب شغل و بکارگیری سرمایه‌های فردی و مسئولیت رعایت قوانین اسلامی در کسب درآمد و نحوه مصرف آن
102ـ حق بهره‌مندی زنان از اطلاعات، آموزش‌ها و کسب مهارت‌ها و امکانات کار جهت
اشتغال مناسب و حق برخورداری از حمایت در این امور برای زنان خودسرپرست (مستقل ـ غیروابسته) و سرپرست خانوار
103ـ حق برخورداری زنان از مشاوره شغلی و کاریابی توسط بانوان
104ـ حق برخورداری از مزد و مزایای برابر، در شرایط کار مساوی با مردان و سایر زنان
105ـ حق بهره‌مندی از امنیت شغلی،‌ اخلاقی و ایمنی و مسئولیت رعایت عفاف در محیط کار
106ـ حق معافیت زنان از کار اجباری، خطرناک، سخت و زیان آور در محیط کار
107ـ حق برخورداری از تسهیلات و ضوابط و قوانین متناسب با مسؤلیت‌های خانوادگی (همسری مادری) زنان در جذب، بکارگیری، ارتقاء و بازنشستگی آنان در زمان اشتغال
108ـ حق برخورداری از تأمین اجتماعی و تسهیلات اقتصادی
109ـ حق مشارکت زنان در سیاستگذاری‌های اقتصادی و ایجاد و اداره تشکل‌های اقتصادی و عضویت در آنها
110ـ حق و مسئولیت دریافت و پرداخت دیه و خسارات بر اساس قوانین و مقررات
111ـ حق برخورداری از حمایت‌های قانونی مناسب و کارآمد برای ممانعت از بهره‌کشی وتجارت و جلوگیری از بکارگیری زنان و دختران در مشاغل غیرقانونی و غیر مشروع
 فصل چهارم: حقوق و مسؤلیت‌های سیاسی زنان
الف: حقوق و مسؤلیت‌های زنان در سیاست داخلی
112ـ حق و مسئولیت کسب آگاهی و مشارکت و نقش‌آفرینی در تعیین مقدرات اساسی کشورجهت حفظ و تحکیم نظام اسلامی
113ـ حق و مسئولیت مشارکت در امور جامعه و نظارت بر آن جهت هدایت جامعه به سوی معنویت و فضایل اخلاقی و پیراستن آن از ناهنجاری‌های اخلاقی و رفتاری
114- حق آزادي قلم، بيان،‌ اجتماعات با رعايت موازين؛
115- حق تأسيس احزاب و ديگر تشكل‏هاي سياسي و فعاليت در آنها با رعايت حفظ استقلال كشور، وحدت ملي و مصالح نظام اسلامي؛
116- حق شركت در انتخابات و انتخاب شدن در مجلس يا شوراهاي مختلف، مشاركت در برنامه‌ريزي‌هاي دولتي و تصدي مديريت‌هاي عالي با رعايت موازين.
ب: حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در سياست بين‏المللي
117- حق و مسئوليت آگاهي از رويدادها و مسائل سياسي جهان، به ويژه جهان اسلام؛
118- حق توسعه ارتباط و تبادل اطلاعات سياسي سازنده بين بانوان ايران و جهان با رعايت مصالح ملي و ضوابط قانوني؛
119- حق و مسئوليت ‌حضور فعال و مؤثر در مجامع اسلامي، منطقه‌اي و بين‌المللي به ويژه در زمينة مسائل مربوط به زنان با رعايت ضوابط قانوني؛
120- مسئوليت تلاش جهت تقويت همبستگي در ميان زنان مسلمان و حمايت از حقوق زنان و كودكان محروم و مستضعف جهان؛
121- حق برخورداري زنان پناهنده به جمهوري اسلامي در تأمين امنيت، سلامت و امكان بازگشت آنها به وطن خود؛
122- حق برخورداري اتباع زن ايراني از حمايت‌هاي دولت در برابر اتباع ساير كشورها در حدود مقررات و معاهدات؛
123- حق بهره‏مندي زنان ايراني از حمايت‌هاي قانوني درخصوص ازدواج و تشكيل خانواده با مردان غير ايراني با رعايت ضوابط.
 ج: حقوق و مسئوليت‌هاي زنان در امور دفاعي ـ نظامي
124- حق و مسئوليت زنان در دفاع مشروع از ديـن و كشور و نيز جـان، مـال و ناموس خود و ديگران؛
125- حق و مسئوليت زنان در مشاركت و تلاش براي تأمين و تحكيم صلح عادلانه جهاني؛
126- حق برخورداري زنان از حمايت‌هاي لازم به منظور حفظ تماميت جسماني و جلوگيري از هتك حيثيت و ناموس زنان در دوران جنگ، اسارت و اشغال نظامي؛
127- حق برخورداري از مصونيت خانه و خانواده از تهاجمات نظامي؛
128- حـق برخورداري خانـوادة‌ شـهدا، جانبـازان، رزمنـدگان و آزادگـان از حمايت‌هاي ويژه نظام اسلامي؛
129- حق و مسئوليت مادران در نگهداري، تربيت و اولويت در قيمومت فرزندان در صورت شهادت، اسارت و مفقودالاثر شدن همسر؛
130- حق بهره‌مندي از آموزش و تصدي مشاغل انتظامي.
 فصل پنجم: حقوق و مسئوليت‌هاي قضايي زنان
131- حق برخورداري زنان از آموزش‌هاي حقوقي؛
132- حق برخورداري از تدابير قانوني و حمايت قضايي به منظور پيشگيري از جرم و ستم به زنان در خانواده و جامعه و رفع آن؛
133- حق برخورداري از محاكم خاص خانواده در جهت حفظ اسرار، ايجاد صلح و سازش در خانواده و تسهيل در حل و فصل اختلافات؛
134- حق دسترسي زنان به نيروي انتظامي و ضابطين دادگستري زن در صورت تعرض، بزه‌ديدگي، اتهام و ارتكاب جرم؛
135- حق زنان در تصدي مشاغل حقوقي و قضايي مطابق قانون؛
136- حق اقامه دعوا و دفاع در نزد محاكم دادگستري و يا ساير مراجع قانوني ؛
137- حق استفاده از وكيل و مشاور حقوقي در دادگاه و يا ساير مراجع قانوني ؛
138- حق برخورداري از حمايت‌هاي همه جانبه دستگاه قضايي با عوامل زمينه ‏ساز جرائم عليه زنان و ارتكاب جرائم توسط زنان ؛
139- حق مصونيت زنان متهم از هتك حرمت، اهانت و محروميت‌هاي فردي و اجتماعي فراتر از مجازات قانوني؛
140- حق زنان در معافيت از مجازات در صورت وجود عوامل رافع مسئوليت كيفري ؛
141- حق اعاده حيثيت زنان در اثر تقصير، اشتباه قاضي در موضوع حكم يا در تطبيق حكم بر مورد خاص و جبران خسارت مادي و معنوي از آنها؛
142- حق برخورداري از تخفيف قانوني از نظر ميزان مجازات و يا معافيت از آن و يا نحوة اجرا، در صورت ندامت و اثبات توبه زنان بزهكار در زمان بارداري، شيردهي و بيماري ؛
143- حق زنان در ملاقات والدين، فرزندان و همسر در دوران حبس طبق قوانين كشور ؛
144- حق زنان در برخورداري از امكانات مناسب بهداشتي، فرهنگي، آموزشي و تربيتي در زندان‌ها جهت اصلاح و بازگشت به زندگي سالم اجتماعي؛
145- حق دختران در برخورداري از كانون‌هاي اصلاح و تربيت با شرايط مناسب ؛
146- حق زنان در رسيدگي به شكايات از آئين‌نامه‌هاي دولتي، مأمورين قضايي و يا واحدهاي دولتي جهت احقاق حقوق خود ؛
147- حق و مسئوليت شهادت در دادگاه مطابق با موازين شرعي و قانوني ؛
148- حق بـرخـورداري از حمــايت‌هاي قضــايي از ســوي مدعي‌العموم عليه ولي و سرپرست قانوني فاقد صلاحيت و ديگر متجاوزان به حقوق آنان.


 
[1] - «ان الحكم الاّ لله» يوسف 40، انعام 57.
2- «فطرت الله التي فطر الناس عليها»، روم 30.
[3] - «و ما خلقت الجن و الانس الاّ ليعبدون»، ذاريات 56؛ «الذي خلق الموت و الحيوة ليبلوكم ايكم احسن عملا»، ملك 2.
[4] - الف) تكويني طبيعي: «سخر لكم ما في السموات و الارض»، جاثيه 13.
ب) تكويني معنوي: «جعل لكم؛ السمع والابصار و الافئدة»، نحل 78؛ «و نفس و ماسوّيها فالهمها فجورها و تقويها»، شمس 8-7؛ «علّم الانسان ما لم يعلم»، علق 5.
[5] - «ان المسلمين والمسلمات و المؤمنين و المؤمنات والقانتين و القانتات و الصادقين و الصادقات و الصابرين و الصابرات والخاشعين و الخاشعات و المتصدقين والمتصدقات و الصائمين و الصائمات و الحافظين فروجهم والحافظات والذاكرين الله كثيراً والذاكرات اعدّالله لهم مغفرة و اجراً عظيما»، احزاب 35؛ «من عمل صالحاً من ذكرِ او انثي و هو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبة»، نحل 97.
[6] - «ضرب الله مثلاً للذين آمنوا امرأة فرعون... و مريم ابنت عمران»،‌ تحريم 12-11؛ «ربّنا هب لنا من ازواجنا و ذرّياتنا قرّة اعين و اجعلنا للمتقين اماما»، فرقان 74.
[7] - «فمن يعمل مثقال ذرّة خيراً يره و من يعمل مثقال ذرّة شراً يره»، زلزال 8-7.
1 - «هل يستوي الذين يعلمون و الذين لا يعلمون»، زمر 9.
2- «يا ايها الناس انا خلقناكم من ذكر وانثي و جعلناكم شعوباً و قبايل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقيكم»، حجرات 13.
3- «فضل الله المجاهدين علي القاعدين اجراً عظيما»، نساء 95.
[11] - «انّ الله يأمر بالعدل والاحسان»، نحل 90 .